از زمانهای بسیار دور و دراز که گروههای بسیار کوچک انسانها فهمیدند که بهجز خودشان انسانهای دیگری هم در اطراف آنها زندگی میکنند که دارای آداب و رسوم متفاوتی هستند، بهدلایل مختلف ـ از جمله تصرف سرزمینهای آنها و بهتر کردن وضع زندگی خود و بهدست آوردن غذا و خوراک بیشتر ـ به فکر شناخت اطراف خود افتادند. این شروع شناخت و کشف سرزمینهای دیگری نیازهای فراوانی را برای بشر بهوجود آورد که باعث پیشرفتهای امروزین زندگی ما است.
نیاز به رساندن و دریافت کردن کالا و اطلاعات از سرزمینهای دیگر، آغازگر بهوجود آمدن پست است. واژه پست برگرفته از کلمه پوستاس از زبان سانسکریت به معنی ثابت است. این کلمه در زبان لاتین بهصورت کلمه پستا به معنی به امانت گذاردن تغییر شکل یافته است و به ایستگاههائی میگفتند که در آن اسب یدکی برای مسافرت نگهداری میشد. در زبان ایتالیائی کلمه پستا به معنی چاپار، چاپارخانه و ادارهای که در آن امور پستی را انجام میدهند درآمده است. پست در سازمان چاپاری هخامنشی ”آنکارا“ نام داشته که به معنی بیگاری و کار اجباری است. زیرا مردم در آن زمان وظیفه داشتند وسایل مورد نیاز چاپارخانه ـ شامل اسب، طویله و... را تهیه کنند. در کشورهای باستانی مانند چین، ایران، مصر، یونان و امپراتوری روم، پست یک نوع سیستم ارتباط افکار یا فرستادن پیامهای کتبی و شفاهی بوده است که اساس آن هم بر کار چاپار و چاپارخانهها بوده است
تاریخچه جهانی پست
به مرور زمان در دنیا دیرها و صومعهها و مراکز مذهبی به برقراری سیستم پستی مخصوص همت گماشتند و بالاخره به غیر از پادشاهان، تجار و پیشهوران و مردم عادی هم توانستند به امکانات پستی و پیامرسانی دسترسی پیدا کرده و از امکاناتی که در اختیار آنها بود استفاده کنند. با گذشت روزها و سالها که زندگی بشر تغییر کرد و نیازهای فراوانی مطرح شد، این تشکیلات محدود با امکانات اندک و ابتدائی خود نمیتوانست نیازهای مردم را برطرف کند. در طی قرن ۱۶ میلادی فردی به نام ”فرانسوا تاکسی“ با تلاش و سعی فراوان خود برای اولین بار یک سیستم پستی را به راه انداخت که چند کشور اروپائی را تحت پوشش خود قرار میداد. البته این سیستم پستی هم بهصورت عمومی در اختیار همه نبود و تا قرن هجدهم میلادی که پست به شکل کنونی خود نزدیک شده و در اختیار عموم مردم قرار گرفت، همه اقشار اجتماع از امکانات و خدمات پستی بهرهمند نبودند، پیشرفتهای صنعتی و تکنولوژی روند گسترش پست و خدمات آن را تسریع کرد.در راه تسهیل ارائه خدمات پستی اولین قدم را دولت پادشاهی انگلستان در سال ۱۸۴۰ میلادی برداشت.
دولت پادشاهی انگلستان برای سرعت بخشیدن به امور پستی و آسانتر کردن استفاده از آن برای اقشار مختلف مردم برحسب پیشنهاد، در اولاند هیل نرخهای پست کردن نامهها در سیستمهای داخلی را یکنواخت کرد که بهدنبال این کار رفرم و اصلاحات تمبر پست بهوجود آمد.هونتگهری بلز وزیر پست دولت ایالات متحده امریکا در سال ۱۸۶۲ میلادی یک پیشنهاد ابتکاری را مطرح کرد که در آن درخواست تشکیل اولین کمیسیون بینالمللی پست را در میان گذاشت.
این کمیسیون نسبت به تهیه و تنظیم یک مقاولهنامه پستی که براساس مشترکی استوار باشد پرداخت. کمیسیون مزبور به نام کنفرانس پاریس در تاریخ ۱۱ مه ۱۹۶۳ میلادی تشکیل شد و نمایندگان پانزده کشور اروپائی و ایالات متحده امریکا در آن شرکت داشتند.با وجود پیشرفتهای حاصل شده در انجام کارهای پستی و ارسال مرسولات به نقاط مختلف جهان باز هم در برابر توسعه سریع جهان، گسترش روابط بینالمللی و نیازهای مختلف ملل به ارتباط سریع و آسان با یکدیگر، در امور پستی کمبودهائی وجود داشت. به همین مناسب هانری دو استفان از کارمندان عالیرتبه اداره پست آلمان در سال ۱۸۶۸ میلادی پایه و اساس طرح تشکیل اتحادیه جهانی پست را پیریزی کرد. پیشنهاد هانری دو استفان به دولت آلمان این بود که در کنفرانسی متشکل از نمایندگان تامالاختیار دولتها تشکیل گردد و در آن مسائل و مشکلات پست و پیشنهاد تشکیل اتحادیه پست مطرح و درباره آن نظرخواهی شود.
این کنفرانس به دعوت کشور سوئیس در تاریخ پانزده سپتامبر ۱۸۷۴ میلادی با حضور نمایندگان تامالاختیار بیست دو دو کشور اولین قرارداد دستهجمعی است که درباره سرویسهای پستی بینالمللی اتحادیه کل ادارات پستی تدوین شده است. مقررات اساسی که در قرارداد ۱۸۷۴ میلادی برن تدوین گردید هماکنون نیز عین اساسنامه قرارداد پستی جهان منعقده در توکیو ۱۹۶۹ میلادی است. به موجب تصمیم کنگره جهانی پست در اجلاسیه ۱۹۶۹ میلادی توکیو روز هفدهم مهرماه هر سال (برابر با ۹ اکتبر) روز جهانی پست اعلام شد.به موازات پیشرفتهای مختلف در زمینه خدمات پستی در دنیا ایران نیز در این زمینه دچار تغییر و تحولاتی شد.
نخستین اداره ((غیر رسمی پست عمومی)) در قرن 12م پس از تاسیس دانشگاه بلونیا در ایتالیا بوجود آمد.نیم قرن بعد دانشگاه پاریس بااقدام مشابه این عمل رابرای رساندن نامه های دانشجویان خود تکرار کردو توسط شاه فرانسه ((پست دانشگاه))به رسمیت شناخته شد.
در سال1636لویی دوازدهم اداره پست عمومی در پاریس تاسیس کردو درسال 1591در انگلستان الیزاابت اول پست را ملی اعلام کرد.
باتوسعه پست درقرنهای 18-16که مبادلات بین دول مختلف صورت می گرفت نبود تعرفه واحد بزرگترین مشکل بودتا اینکه در سال 1840رونالد هیل با پیشنهاد چاپ اوراق بهادار کوچک و الصاق آن برروی نامه ها ومرسولات مبنای انتشار اولین تمبر دنیا در انگلستان بنانهاد.
سپس در سال 1874 به منظور تبادل سریعتر و راحت تر مرسولات پستی در اروپا 22 کشور اروپایی وامریکایی در شهر برن سوئیس با توافق یکدیگر (( اتحادیه پست بین الملل)) را تاسیس کردند.
در سال 1878 اتحادیه جهانی پستUPU(UNION POST UNIVERSAL) به جای(( اتحادیه پست بین الملل)) تشکیل گردید.
هر سال روز 18 اکتبر برابر با17مهر به عنوان روز جهانی پست در سراسر جهان جشن گرفته می شودوطی آن بر وظایف خطیر و حساس پست تاکید می شودومسئولیتهای جدی آن یادآوری می شود.
گسترش خدمات پستی در جهان
با گذشت زمان و تحول جوامع، سیستمهای پستی نیز توسعه یافتند. در ابتدا، پادشاهان و حکومتها از خدمات پستی استفاده میکردند؛ اما به تدریج:
- دیرها و مراکز مذهبی سیستمهای پیامرسانی ایجاد کردند
- تجار و پیشهوران به شبکههای پستی دسترسی یافتند
- مردم عادی نیز امکان استفاده از خدمات پستی را پیدا کردند
در قرن شانزدهم میلادی، فردی به نام فرانسوا تاکسی (Franz von Taxis) نخستین سیستم پستی منظم چندملیتی را در اروپا راهاندازی کرد. این اقدام، گام مهمی در توسعه ارتباطات بینالمللی بود.
تلاش برای ایجاد نظام پستی بینالمللی
با گسترش روابط بین کشورها، نیاز به هماهنگی بینالمللی در امور پستی افزایش یافت. در سال ۱۸۶۲ میلادی، پیشنهاد تشکیل کمیسیون بینالمللی پست در ایالات متحده مطرح شد.
سرانجام در تاریخ ۱۵ سپتامبر ۱۸۷۴ میلادی، به دعوت کشور سوئیس، نمایندگان ۲۲ کشور در شهر برن گرد هم آمدند و نخستین قرارداد جامع پستی بینالمللی را امضا کردند.
این رویداد منجر به تأسیس اتحادیه جهانی پست (UPU) شد؛ نهادی که هنوز نیز چارچوب اصلی همکاریهای پستی جهان را تعیین میکند.
نقش ایران در استانداردسازی جهانی
صورت جدید پست در ایران از زمان قاجاریه بهوجود آمد که با خدمات و اقدامات امیرکبیر صورت گرفت. شیوه اروپائی پست را از انحصار دولتها خارج کرد و آن را در اختیار عموم مردم قرار داد.این تغییرات اساسی در زمان ناصرالدین شاه صورت گرفت و با اقدامات امیرکبیر چاپارخانهها در تمام نقاط کشور مکاتبات عمومی را پذیرفته و به مقصد میرساندند آنها همچنین مسافرکشی هم میکردند.تشکیلات رسمی پست ایران به معنای واقعی از سال ۱۲۹۲ هجری قمری (۱۲۵۴ ه.ش) به وسیله میرزاعلیخان و با همکاری گوستاو ریدرز مستشار اتریشی، تحت عنوان پستخانه ایران تأسیس و شروع بهکار کرد. یکی از مهمترین رویدادها در تاریخ پست ایران تهیه و تدوین قانون پستی کشور است.مجموعه قوانین پست ایران در ماه جمادیالاول سال ۱۳۳۱ ه.ق برابر با خردادماه ۱۲۹۱ ه.ش از تصویب هئیت دولت میرزا محمدعلی آذربایجانی (علاء السلطنه) گذشت و تا تصویب نهائی آن در مجلس به موقع به اجراء گذاشته شد و دو سال بعد در اوایل ماه جمادیالاخر سال ۱۳۳۳ مصادف با رئیس الوزرائی عبدالحمید میرزا عینالدوله لایحه قانونی برای تصویب تقدیم مجلس شورا شد که سرانجام پس از چندماه تأخیر در پانزده رمضان سال ۱۳۳۳ ه.ق برابر با ۴ مرداد ۱۲۹۴ ه.ش به تصویب مجلس شورای ملی رسید.
تشکیل اتحادیه جهانی پست (UPU) در سال ۱۸۷۴ میلادی در شهر برن سوئیس، نقطه عطفی در هماهنگی سیستمهای پستی بین کشورها بود. این اتحادیه تمام کشورهای عضو را موظف کرد که تمبرها و مقررات پستی خود را با استانداردهای بینالمللی هماهنگ کنند.
ایران از همان سالهای نخست به جمع کشورهای عضو پیوست و نقش فعالی در توسعه همکاریهای پستی داشت.
روز جهانی پست
در کنگره جهانی پست در اجلاس توکیو (۱۹۶۹ میلادی)، روز ۹ اکتبر (۱۷ مهرماه) به عنوان روز جهانی پست نامگذاری شد. روزی برای گرامیداشت ارتباطات انسانی، فناوری پست و میراث فرهنگی تمبر. این روز یادآور اهمیت ارتباطات پستی در توسعه اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی جهان است.
دیدگاه خود را بنویسید